فاز 17 و 18 پارس جنوبی

تولید دستگاه تانک فوم  و اطفا پودر خشک فاز 17 و 18 پارس جنوبی

فاز 17 و 18 پارس جنوبی

میدان گازی پارس جنوبی، بزرگ ترین منبع گازی جهان است که روی خط مرزی مشترک ایران – قطر قرار دارد.

مساحت این میدان 9 هزار و 700 کیلومتر مربع است که سهم متعلق به ایران سه هزار و 700 کیلومتر مربع وسعت دارد.

شرکت آدرتوان نامی درسال 1396تولید سیستم اطفاء حریق فوم برای پَد فرود هلی‌کوپتر بر روی سکوها، شامل 2 دستگاه تانک فوم premixed و 4 دستگاه اطفاء پودر خشک را انجام و تحویل داده است.

جعبه آتش نشانی تونل امیرکبیر

جعبه آتش نشانی تونل امیرکبیر

تونل امیرکبیر درتاریخ 22اردیبهشت سال 1393 افتتاح شد.

این تونل که با احتساب زیرگذر فعلی امین حضور وهمچنین رمپ اتصالی به بزرگراه امام علی 2500 متر طول دارد ، سه راه امین حضور را به بزرگراه امام علی وصل کرده و بار ترافیکی مرکز شهر وبازار تهران را به زیرزمین و سپس بزرگراه امام علی انتقال میدهد.

شرکت آدرتوان نامی با تجربه ای بیش از ده سال در زمینه تولید فایر باکس و سیستم اعلام و اطفا حریق درسال 1391 تولید و تحویل جعبه های آتش نشانی و اقلام آنها را با طی کردن تمامی مراحل بابت کنترل کیفیت (QC) انجام داده است .

 

جعبه آتش نشانی تونل امیرکبیر

جعبه آتش نشانی تونل امیرکبیر

جعبه آتش نشانی تونل تهران تبریز

جعبه آتش نشانی تونل تهران تبریز

طرح بزرگ انتقال خط آهن تهران – تبریز به زیرزمین در مناطق 17 و 18 تهران یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های توسعه شهری است که از سال 1386 آغاز شده است.

طول تونل به اندازه 8 کیلومتر، عرض داخل تونل ‌24.20 متر، وجود 4 خط عبوری و حداکثر سرعت تا 120 کیلومتر بر ساعت است.
پروژه انتقال خط آهن تهران – تبریز در راستای مصوبات استانی هیات دولت جهت ساماندهی مسیر خروجی قطارهای تبریز و حومه از ایستگاه تهران به سمت غرب می باشد .

شرکت آدرتوان نامی درسال 1391جعبه های آتش نشانی و اقلام آتش نشانی این مجتمع را تولید و تحویل نموده است.

فایرباکس شرکتBAT

فایرباکس شرکتBAT

فایرباکس شرکتBAT

این مجتمع صنعتی با سرمایه گذاری شرکت بی ای تی  انگلیسی و با حضور معاون طرح و برنامه وزارت صنعت و معدن ، نماینده شرکت سرمایه گذار، رییس شرکت دخانیات ایران و استاندار البرز در شهرستان اشتهارد افتتاح شد.

شرکت آدر توان نامی با تجربه ای بیش از ده سال در زمینه ی طراحی و تولید انواع جعبه آتش نشانی آهنی و  استیل و سیستم های اعلام و اطفا حریق ، در سال 1394 مفتخر به تولید جعبه و تجهیزات آتش نشانی این مجتمع میباشد.

 

 

فایرباکس شرکتBAT

فایرباکس شرکتBAT

 

شرکت آدر توان نامی با استفاده از تجهیزات مدرن و ماشین ابزارهای مختلف نظیر دستگاه های پیشرفته با کنترل NC و CNC و مواد اولیه مناسب به همراه تیم نظارت در حین تولید و کنترل کیفی متخصص، تمامی شرایط لازم برای رسیدن به یک محصول خوب را برای مشتریان خود  فراهم آورده است.

آتش

آتش چیست؟

یکی از اکتشافات مهم و حیاتی به دست بشر می باشد که باعث پیشرفت های بسیاری در زندگی انسان ها در اعصار مختلف شده است که در صورت عدم استفاده صحیح و مهار نکردن آن می تواند مرگبارترین پدیده های این دنیا باشد.

تعریف علمی آتش (حریق): عبارت است از یک سری عملیات شیمیایی و اکسیداسیون سریع حرارت زای مواد قابل اشتعال (در واکنشهای گرمازا) است.

ماهیت آتش: بروز آتش نیاز به زمینه های فیزیکی و شیمیایی محل وقوع دارد

اصولا عوامل موثر در ایجاد آتش سوزی متعدد می باشد ولی برای ایجاد آتش سوزی وجود چهار عامل اکسیژن، حرارت، مواد قابل اشتعال و واکنش های زنجیره ای (برای تداوم حریق) که به هرم آتش معروف است ضروری است و در صورت حذف حداقل یکی از آنها ادامه حریق ممکن نیست

اهمیت مقابله با آتش:

آتش بر اثر ترکیب اکسیژن با یک ماده ی سوختنی به وجود می آید که این فرآیند تولید نور و حرارت (انرژی) می کند. در گذشته ی آتش سوزی های بزرگی در دنیا اتفاق افتاده است که تلفات زیادی داشته است. طبق بررسی های انجام شده هر سال بین 90-60 مورد آتش سوزی به ازای هر یک صدهزار نفر جمعیت در شهرهای کشور رخ می دهد که بسیاری از آنها در محل کار است. مواردی از آتش سوزی ها علاوه بر خسارت مالی بسیار بزرگ، باعث آلودگی بخش وسیعی از آب و هوا شده است. آمار نشان داده که حریق های بزرگ معمولا برای اولین بار و بدون پیش آگهی ملموسی برای ساکنان و کارکنان رخ می دهد. در حالی که طبق بررسی ها حداقل 75 درصد این حریق قابل پیشگیری است.

آتش سوزی در هر ساختمان می تواند به دلایل گوناگونی رخ دهد، مثل گرم شدن خود به خود مواد و سوختن آنها، بی دقتی، نقص در وسایل برقی و سوانح طبیعی مثل جاری شدن سیل، سیلاب سبب اتصالی سیم ها شده آتش سوزی اتفاق می افتد و آتش باعث سرازیر شدن آب بیشتر از لوله های شکسته و صدمه دیده می شود و لذا آتش و آب سبب وارد آمدن خسارات هنگفتی به ساختمان ها و دیگر مواد موجود می شوند. عامل مهم در پیشگیری از خسارات ناشی از آتش، تهیه یک طرح خوب پیشگیری است.چنین طرحی براساس اداره خوب محل کار نظم و ترتیب، نگهداری درست ابزار و وسایل و ممانعت از کشیدن سیگار و کاربرد وسایلی که تولید جرقه می کنند و تعبیه حفاظی برای آنها، باید استوار باشد. حتی با وجود این هم احتمال وقوع حریق وجود دارد که باید فرونشانده و مهار شود مهار کردن آتش می تواند از طریق طراحی صحیح ساختمان صورت پذیرد. منابع اصلی حریق سیستم های گرم کننده و الکتریکی هستند. این سیستم ها باید به درستی نصب گردند و در فواصل معین بازبینی شوند به علاوه وجود درهای خروج اضطراری که با علامتی خوانا مشخص شده باشد، از ضروریات است. باید توجه داشت که نباید به دلایلی امنیتی موانعی سر راه استفاده از این درها ایجاد شده باشد. پیش از طراحی برنامه پیشگیری و آماده کردن طرح مقابله با سوانح، کارکنان باید بازرسی کاملی از ساختمان و انبار به عمل آورند و کلیه امکانات اتفاق حوادث را که در می یابند دسته بندی کنند. مسئولیت عدم اجرای کلیه موارد ایمنی اعلام شده به عهده مدیریت مرکز و مهندس ناظر قانونی ساختمان خواهد بود.

به طور خلاصه اهمیت آشنایی با روشهای مقابله با آتش به علل زیر می باشد:

  1. پیشگیری از خسارات ناشی از آتش سوزی
  2. جلوگیری از تلفات جانی و خسارات فرهنگی و اجتماعی غیرقابل جبران
  3. در صورت بروز و و قوع آتش سوزی محیط زیست و همسایگان محل حادثه نیز در معرض خطر قرار می گیرند.

آتش سوزی:

اشتعال ناخواسته یا خارج از کنترل، آتش سوزی یا حریق نامیده می شود. برای ایجاد آتش سوزی، سه عامل اصلی نیاز وجود دارد :

الف) ماده قابل اشتعال (سوخت)                          ب) حجم معینی از اکسیژن                                 ج) حرارت کافی

در علم آتش نشانی این سه عامل سه ضلع یک مثلث هستند که به مثلث آتش معروف است.

آتش نتیجه یک واکنش شیمیایی است که از ترکیب اکسیژن، حرارت و ماده ای قابل اشتعال به دست می آید. یعنی اکسیژن با کربن اجسام ترکیب شده و تولید دی اکسیدکربن و گاهی هم تولید منواکسیدکربن نموده و در اثر این فعل و انفعال شعله و حرارت تولید می نماید. امروزه در دنیای متمدن برای تبادل اطلاعات و افکار مسایل آتش نشانی رابطه ای کامل برقرار است و نشان مخصوص آتش نشانی (مثلث) برای آتش نشانی های دنیا شناخته شده و تقریبا به صورت نشان بین المللی درآمده است. چناچه سه عامل اکسیژن، حرارت و ماده ی سوختنی در کنار یکدیگر قرار گیرند مثلث پدید می آید که آن را مثلث آتش گویند.

مواد سوختنی (قابل اشتعال) در طبیعت به سه حالت جامد، مایع و گاز موجود می باشد و معمولا سوختن هر ماده قابل اشتعال با شعله همراه است و شعله نیز در اثر سوختن یک گاز یا بخار قابل اشتعال به وجود می آید. پس تمام مواد قابل اشتعال مایع و جامد باید با دریافت حرارت به گاز قابل اشتعال تبدیل شوند تا احتراق حاصل و آتش سوزی ادامه پیدا کند.

مثلث آتش نه تنها عوامل ایجاد آتش، بلکه راه های فرونشانده آن را نیز مشخص می کند. به بیان روشن تر، چناچه هر یک از اضلاع مثلث آتش شکسته شود(یک عامل حذف شود) حریق از بین خواهد رفت، بر این مبنا سه روش اصلی و اساسی اطفای حریق به وجود می آید. این روش ها عبارتند از : محدود کردن سوخت(جداسازی)، محدودکردن اکسیژن (خفه کردن) و محدود کردن حرارت( سرد کردن) با گذشت زمان تئوری مثلث آتش دستخوش دگرگونی های زیادی شد. هم اکنون علاوه بر تئوری مثلث آتش، تئوری های دیگری مانند مربع آتش، هرم آتش و پنج ضلعی آتش وجود دارد.

درجه حرارت اشتعال:

درجه حرارت اشتعال به عوامل زیر بستگی دارد:

الف. درصد بخارات تولید شده از ماده قابل اشتعال در محیط (فشار بخار)

ب. مقدار اکسیژن موجود در محیط

ج. نوع منبع آتش زنه و مدت زمانی که جسم قابل اشتعال در مجاورت آن منبع قرار داشته است

د. شکل و حجم محلی که بخارات در آن قرار دارد (فشار محیط)

ه. وجود کاتالیزور واکنش در محیط (تسریع کننده و کند کننده)

مربع آتش یا مثلث آتش کدام یک درست است؟

در گذشته متخصصین وجود سه عامل را برای تولید آتش لازم و ضروری می‌دانستند اما جالب است که بدانید امروزه در مهندسی آتش وجود یک عامل چهارم را برای تولیدو گسترش آتش ضروری می دانند. بنابراین دیگر از اصطلاح مثلث یا هرم آتش استفاده نمی‌شود بلکه از مربع آتش یاد می‌شود. بنابراین اضلاع مربع آتش عبارتند از: • اکسیژن • سوخت • حرارت • واکنشهای زنجیره‌ای در گذشته عامل واکنشهای زنجیرهای ناشناخته بود اما امروزه با درک اینکه واکنشهای زنجیره‌ای نیز یکی از عوامل تاثیر گذار در تولید آتش است آن را به عنوان عامل چهارم می‌شناسند.جهت برطرف نمودن این عامل از موادی با خاصیت ترکیب پذیری بالا مثل بی کربنات پتاسیم و مونو فسفات آمونیم استفاده شده این مواد مانع از ترکیب رادیکالهای آزاد سوخت با اکسیژن می‌شوند.

طبقه بندی انواع آتش

به منظور پیشگیری و کنترل آتش سوزی، حریق ها برحسب ماهیت مواد قابل اشتعال به 6 طبقه ذیل تقسیم بندی می شود:

آتش نوع A : به معنی آتش ناشی از سوختن مواد قابل احتراق معمولی نظیر کاغذ، چوب، پارچه و بعضی لاستیک ها و مواد پلاستیکی می باشند که پس از سوختن خاکستر به جای می گذارند.

آتش نوع Bبه معنی آتش ناشی از سوختن مایعات قابل اشتعال مانند گریس، روغن، بنزین، قیر، نفت، رنگهای نفتی، حلالها و الکل می باشند.

آتش نوع C : آنش ناشی از سوختن گاز یا مخلوطی از مواد است که به راحتی قابلیت تبدیل به گاز را دارند مانند گاز مایع و گاز شهری

آتش نوع D : آتش ناشی از سوختن فلزات قابل احتراق نظیر منیزیم، تیتانیوم، زیرکونیوم، سدیم، لیتیوم و پتاسیم می باشد

آتش نوع E : آتش سوزی ناشی از دستگاه های الکتریکی و الکترونیکی است.

آتش نوع F : به آتش ناشی از سوختن روغن ها، چربیهای آشپزخانه ای یا آتش ناشی از دستگاه های پخت موادغذایی اطلاق می شود.

طبقه بندی انواع مکانها از نظر نوع خطرات حریق

مکانها از نظر خطر آتش سوزی با توجه به قابلیت اشتعال، مقدار و نرخ حرارت آزاد شده از آنها به 5 طبقه زیر تقسیم بندی می شوند:

الف- مکانهای کم خطر: شامل مکانهای با قابلیت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده محدود بوده و یا تراکم مواد سوختنی در آنها کمتر از 50 کیلوگرم در مترمربع باشد مانند ساختمانهای اداری، مسکونی، بیمارستانها، مساجد و اماکن مذهبی، مهمانسراها و هتل ها

ب- مکانهای با خطر متوسط گروه 1: شامل مکانهایی با قابلیت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده متوسط بوده و یا تراکم مواد سوختنی در آنها بین 50 تا 100 کیلوگرم در مترمربع یا انبارهای با ارتفاع چیدمان کمتر از 4/2 متر باشد. مانند انبارهای معمولی، پارکینگها، رستورانها

ج- مکانهای با خطر متوسط گروه 2 : شامل مکانهای با قابلیت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده متوسط بوده یا تراکم مواد سوختنی در آنها بین 100 تا 150 کیلوگرم در مترمربع، یا انبارهای با ارتفاع چیدمان کمتر از 4 متر باشد مانند انبارهای صنعتی و تجاری، کارگاههای تولیدی و صنعتی

د- مکانهای پرخطر گروه 1 : شامل مکانهای با قابلیت اشتعال و نرخ حرارت آزاد شده و سرعت گسترش بالا بوده لیکن تراک مواد سوختنی در آنها پایین باشد مانند ساختمانهای حساس اداری، آموزشی، مخابراتی، امنیتی، کارگاه های کوچک مواد شیمیایی و آزمایشگاه ها

ه- مکانهای پرخطر گروه 2: شامل مکانهایی با قابلیت و نرخ حرارت آزاد شده و سرعت گسترش بالا بوده و تراکم مواد سوختنی بالاتر از 100 کیلوگرم در مترمربع باشد مانند پالایشگاه ها، کارگاه های مواد شیمیایی و محصولات نفتی، اتاق رنگ، کارگاه های تولید مواد منفجره

سوختن:

تعریف سوختن: واکنش های خود پیش رونده ی گرما زا

امروزه بیش از 90% انرژی مصرفی جهان از احتراق فراهم می شود. پدیده های احتراق، از بر هم کنش فرآیند های شیمیایی و فیزیکی ناشی می شود، هر واکنش احتراقی دو سازنده دارد: یکی سوخت و دیگری اکسنده

مولکول های سوخت در اثر تشعشات انرژی حرارتی شکسته شده و با اکسیژن ترکیب می شود. تشکیل مولکول های جدید کوچک تر باعث آزاد شدن انرژی نور و گرما می شود که این انرژی، خود انرژی اولیه ی شکست مولکول های بعد سوخت، در نهایت ادامه آتش سوزی می شود.

سوختن سه نوع است:

  1. سوختن آرام: در ظرف بسته ای که در آن مواد سوختنی و اکسیژن پیش آمیخته و اکسیژن پیش آمیخته در حالت گازی به آرامی گرم شوند، چناچه دمای سیستم از اندازه معینی بالاتر نرود، گرمای آزاد شده در واکنش شیمیایی از راه دیواره های ظرف هدر می رود تا به پایان برسد. این نوع احتراق فقط برای شیمیدانان جالب است.
  2. سوختن سرعت متوسط: با گذشتن دما از یک حد بحرانی معین، سرعت واکنش ها و آزاد شدن انرژی در واکنش شیمیایی از سرعت هدر رفتن گرما بیشتر شده و در محیط نور و حرارت به وجود می آید.
  3. سوختن با سرعت تند: اگر در کسری از ثانیه، مولکول های سوخت که به شکل گازی یا بخار با اکسیژن مخلوط شده اند به طور یکنواخت واکنش دهند ایجاد نور، حرارت و تراک می کنند و انفجار اتفاق می افتد. این نوع انفجار را انفجار ناشی از احتراق گویند.

شیوه های خاموش کردن آتش:

به 4 روش می توان آتش سوزی را خاموش کرد:

  1. تقلیل درجه حرارت با سرد کردن
  2. کاهش درصد اکسیژن با گازهای خنثی
  3. قطع یا دور ساختن مواد سوختنی با جداسازی

تعریف خاموش کننده:

خاموش کننده ی دستی کپسولی است که برای مبارزه با آتش سوزی در لحظات اولیه طراحی و ساخته شده و در وزن های یک الی دوازده کیلویی وجود داشته و یک فرد به راحتی قادر به حمل و استفاده از آن است. انواع بزرگتر این کپسول ها به روی چرخ ارابه یا خودرو قرار داده می شود یا به صورت ثابت در مکان ها نصب می شود. این کپسول ها امروزه، خاموش کننده های آتش و در گذشته کپسول های آتش نشانی نامیده می شد.

طبقه بندی خاموش کننده های دستی:

الف- طبقه بندی از لحاظ مواد اطفایی:

  1. خاموش کننده های محتوی آب که سودا اسید – آب و هوا و آب و گازند.
  2. خاموش کننده های مولد کف که دو نوع کف شیمیایی و کف مکانیکی اند
  3. خاموش کننده های محتوی پودر که پودر و هوا و پودر و گازند
  4. خاموش کننده های محتوی گاز دی اکسیدکربن
  5. خاموش کننده های مواد هالوژنه

ب- طبقه بندی از لحاظ کارکرد:

از نظر کاربرد خاموش کننده ها را می توان مطابق جدول زیر تقسیم نمود:

نوع مواد خاموش کننده آتش سوزی مواد خشک مایعات قابل اشتعال گازها الکتریسیته
آب ***
کف ** ***
پودر * ** ** *
گاز CO2 ** ***
مواد هالوژنه * ** ***

*** بسیار موثر                                           ** موثر                                                             * کمی موثر

توجه:  برای اطفا حریق های فلزات قابل اشتعال از پودر خشک شیمیایی و در آشپزخانه، موزه ها، گالری های نقاشی از خاموش کننده های  CO2 استفاده می شود.

ج- طبقه بندی از لحاظ استاندارد (عملکرد):

به طور معمول در هر کشوری با توجه به شرایط، استانداردهایی تنظیم می شود که باید برای تولید، مدنظر قرار گیرد. به طور مثال در انگلستان شرایط طبق استاندارد 5423 برای خاموش کننده ها به شرح زیر است:

  1. مدت زمان تخلیه:

حداقل زمان تخلیه ی مشخص برای هر نوع خاموش کننده در جدول نشان داده شده است:

ظرفیت خاموش کننده برحسب کیلوگرم حداقل مدت تخلیه (ثانیه)
آب کف انواع دیگر
تا دو کیلوگرم 10 10 6
بیشتر از دو تا شش 30 20 9
بیشتر از شش تا ده 45 30 12
بیشتر از ده 45 30 15
  1. میزان پرتاب مواد اطفایی

برای اینکه بتوان بدون نزدیک شدن زیادی به آتش، مواد اطفایی را روی آتش پرتاب نمود، به طور معمول در استاندارد حداقلی برای این پرتاب در نظر گرفته شده که این میزان در خاموش کننده های مختلف با توجه به نوع آن و ظرفیت مربوطه 7-2 متر است. در خاموش کننده های آب با کف باید مواد محتوی آنها به صورت جت یا اسپری پرتاب شود و این میزان کمتر از مقادیر زیر نباشد:

چهار متر، اگر ظرفیت آنها بیشتر از 2 لیتر باشد، یا دو متر، اگر ظرفیت آنها بیشتر از 2 لیتر نباشد.

  1. نسبت تخلیه ی مواد محتوی (اطفایی)

طراحی یک خاموش کننده باید طوری باشد که هنگام شارژ کامل و عملکرد در شرایط عادی نسبت تخلیه مواد محتوی از مقادیر جدول زیر کمتر نباشد:

آب و کف 95%
پودر ( بعد از تخلیه ی مواد ) 85%
هالن ( تا وقتی که به حالت مایع خارج می شود ) 85%
CO2 ( تا وقتی که به حالت مایع خارج می شود ) 75%

توجه:

مؤثرترین خاموش کننده جهت لوازم برقی CO2 و مواد هالوژنه می باشد.

طبقه بندی خاموش کننده ها از لحاظ شکل ظاهری:

  1. خاموش کننده های محتوی آب

الف- خاموش کننده های سودا – اسید

ب- خاموش کننده های آب و گاز

ج- خاموش کننده های آب و هوا

  1. خاموش کننده های کف مکانیکی با هوای فشرده
  2. خاموش کننده های پودری

الف- خاموش کننده پودر و هوا

ب- خاموش کننده پودر و گاز

  1. خاموش کننده های گاز کربنیک
  2. خاموش کننده های مواد هالوژنه

وظیفه ما در مقابل آتش سوزی

  1. آشنایی و کسب اطلاعات و پیروی از استانداردهای ایمنی در مقابل آتش سوزی و حفظ امنیت جانی مناسب
  2. پیشگیری از آتش سوزی و وقوع آن با از بین بردن احتمال شعله ور شدن مواد قابل اشتعال
  3. جایگزینی و بکارگیری مواد غیرقابل اشتعال و پایدار به جای مواد قاب اشتعال و محترقه
  4. ذخیره مواد قابل اشتعال در ظروف مناسب سربسته به مقدار نیاز و بازدید مرتب از نظر ایمنی
  5. استفاده از تهویه مناسب برای جلوگیری از انباشت بخارات متصاعد از مواد شیمیایی
  6. حذف منابع افروزشی، شعله روباز مثل جوشکاری و برش فلزات، کوره، کبریت و انواع بخاری
  7. خودداری از ذخیره و نگهداری مواد سوختنی و قابل اشتعال در راهروها و نزدیک درهای خروجی و زیر راه پله ها
  8. پرهیز از نگهداری مواد و کالاهای قابل اشتعال در نزدیکی کلیدهای برق و لامپ های روشنایی
  9. آغشته شدن کپسول های اکسیژن به روغن، خطر انفجار و حریق را در بردارد
  10. انباشته شدن دستمالهای آغشته به روغن، خطر شلعه ور شدن و آتش سوزی خود به خود را بالا می برد
  11. مواظب باشیم در اثر سوختن مواد قابل اشتعال جامد، مایع و گاز، گازهای سمی و مسموم کننده تولید می شود که عامل خفگی و مرگ است
  12. بازدید مرتب و دوره ای از اتصالات بست و شیلنگ های گاز و استفاده از لوازم و تجهیزات استاندارد
  13. بازدید خروجی های دود و دودکش ها از نظر گرفتگی
  14. بازدید محل موتورخانه ها و مسیر عبور لوله های آب داغ و لندری و جلوگیری از انباشت مواد زائد و قابل اشتعال در مجاورت آنها
  15. بازرسی محیط و برطرف کردن هرگونه احتمال اشتعال مواد
  16. بررسی مواردی که بالقوه موجب آتش سوزی می شود و با حفاظت و نصب حفاظ و یا لوازم تاسیساتی می توان از آنها جلوگیری کرد
  17. تهیه آتش خاموش کن های دستی و نصب آنها در تمامی طبقات و وجود کپسول های اطفاء حریق تا شعاع 30 متری در هر نقطه
  18. بازرسی کپسول های اطفاء حریق از نظر تاریخ انقضاء شارژ و آماده بکار بودن
  19. باز بودن راه های خروج اضطراری و برطرف نمودن موانع
  20. مشخص بودن راه های خروجی و بن بست ها با تابلو
  21. در صورت وجود دستگاه اعلام حریق در ساختمان باید آژیر آن به صدا در آید
  22. از کارشناسان آتش نشانی بخواهید از محل کارتان بازدید کند و موارد لازم را به شما آموزش دهند

اگر صدای آژیر اعلام خطر آتش سوزی را شنیدید:

  1. محوطه را ترک کنید، پنجره ها، شیرگاز و درها را هنگام ترک گفتن محل ببندید
  2. ساختمان را ترک کنید و از خروجیها و از سر راه کسانی که مشغول عملیات مقابله با موقعیت اضطراری هستند، کنار بروید
  3. در یک محوطه از قبل تعیین شده اجتماع کنید.
  4. به مسئول کنترل گزارش دهید تا او بتواند بفهمد که همه کارکنان واحد شما از ساختمان خارج شده اند یا خیر
  5. خارج از ساختمان بمانید تا مقامات صالح (مثل مسئول حراست یا سرپرست واحد ) بلامانع بودن ورود مجدد به ساختمان را اعلام کنند

راههای تخلیه ساختمان

  1. حداقل محل دو راه نجات یا خروجی اضطراری از منطقه خود را یاد بگیرید
  2. هرگز از آسانسور حتی برای طی بخشی از مسیر فرار خود استفاده نکنید
  3. نحوه فعال کردن دستگاه های اعلام خطر آتش سوزی را بیاموزید
  4. بیاموزید که چگونه صدای دستگاه اعلام خطر آتش سوزی را تشخیص دهید
  5. در عملیات تمرین تخلیه هنگام آتش سوزی فعالانه شرکت کنید

بهترین نوع حفاظت در برابر سوانح طبیعی و یا ایجاد شده به دست انسان، پیشگیری است. این پیشگیری مشتمل است بر داشتن ساختمان مناسب، کارکنان آموزش دیده با روشهای درست، نظافت درست، سیستم تهویه حساب شده و …

اجزاء یک برنامه پیشگیری از آتش سوزی

  1. ظروف محکم و مطمئنی برای گردآوری کاغذ باطله، مواد بسته بندی و انواع دیگر زباله ها تهیه گردد. زباله ها و مواد زائد باید روزانه در فواصل معین از ساختمان به خارج منتقل شوند.
  2. پارچه های آغشته به رنگ و پارچه های آغشته به روغن که معمولا مورد استفاده است باید فاصله معدوم شوند زیرا این پارچه ها خود به خود گرم شده آتش می گیرند
  3. کالاهایی که از مواد قابل اشتعال درست شده اند و نگهداری از آنها اجتناب ناپذیر است، را باید در محوطه ای قرار داد که در صورت آتش گرفتن آنها حداقل خسارت وارد شود، وسایل اطفای حریق قابل حمل باید در نزدیکی این کالاها قرار داده شود
  4. مسئول پیشگیری از حریق باید در فواصل معین از قسمت های مختلف ساختمان بازدید بعمل آورد تا در صورت مشاهده شرایط نامطئمن بتواند اقدامات لازم را انجام دهد، این بازرسی مرتب باعث تاکید اهمیت انجام خوب و منظم کارها در ذهن کارکنان می گردد
  5. دستگاه های تهویه گرم و سرد باید مطابق با دستورالعمل ایمنی، نگهداری، بازرسی و آزمایش شوند. استفاده از گرم کننده های قابل حمل و دیگر وسایل برقی کوچک خطرآفرین باید ممنوع گردد
  6. زمان و مکان وقوع آتش سوزی قابل پیش بینی نیست ولی با رعایت نکات ایمنی می توان تا حد زیادی از میزان خسارت های آن کاست. رعایت نکات ایمنی زیر می تواند امنیت بیشتری برای مجموعه بدست آورد:
  7. نکات ایمنی از نظر نظافت و نگهداری ساختمان و محوطه
  • مواد زائد و زباله های قابل اشتعال باید از محوطه انبار بیرون برده شوند
  • فضاهای انبار باید مرتبا نظافت شوند
  • پارچه های آغشته به روغن، مایعات پاک کننده، ترکیبات و موادی که در کار نظافت و جاروکشی بکار می روند، رنگ، روغن، گریس و وسایل نظافت باید در مخزن های در دار فلزی و یا مکانهای مقاوم در برابر آتش نگهداری شوند
  • در قسمت های مختلف باید ظرف فلزی در دار برای زباله استفاده گردد.
  • در دفاتر کار و بخشهای عمومی ساختمان مثل تالارها و … از ظروف فلزی برای زباله استفاده شود
  • زباله ها باید پیش از تعطیل شدن انبار به خارج از ساختمان منتقل گردد
  • علامت سیگار کشیدن ممنوع باید در محل هایی که احتمال خطر آتش سوزی در آنجا وجود دارد به گونه ای نصب گردد که کاملا در معرض دید قرار داشته باشد
  • باید دقت شود کلیه کارکنان اداره نیز مقررات ممنوعیت کشیدن سیگار را رعایت کنند
  • از ریختن ته سیگار، خاکستر سیگار، چوب کبریت نیم سوخته، پاکت سیگار و دیگر مواد مشابه در سطل های زباله خودداری نمایید و این قبیل مواد را در ظروف جداگانه بریزند
  • از انباشتن موادی که در ارتباط با وظایف اصلی انباردار نیستند در محوطه انبار باید اجتناب شود
  • باید دقت شود کارگرانی که احتمالا در بیرون ساختمان انبار به انجام کار مشغولند، مقررات ایمنی را در مورد آتش سوزی رعایت کنند
  • بهتر است هر روز پیش از تعطیل انبار، انباردار یا فردی مسئول از تمام قسمت های مختلف انبار بازرسی بعمل آورد تا اطمینان حاصل شود که عوامل بروز آتش سوزی در ساعات تعطیلی انبار موجود نیست
  1. نکات ایمنی مربوط به کارکنان
  • دستورالعمل های مربوط به خاموش کردن آتش باید در تمام قسمت ها نصب گردد
  • شماره تلفن های اضطراری مثل آتش نشانی باید در محل هایی که لازم به نظر می رسد نصب و در معرض دید قرار گیرد
  • وسایل اطفای حریق و دستورالعمل ها ی مربوط باید در فواصل مناسب تعبیه گردند
  1. نکات ایمنی مربوط به وسایل گرم کننده و تهویه
  • وسایل گرم کننده ، دود کشها و لوله های آب گرم باید مرتبا از نظر ایمنی کنترل شود.
  • تاسیسات و وسایل گرم کننده و تهویه باید سالانه و توسط فرد مجرب و یا شرکت هایی که مسئول نگهداری تاسیسات هستند از نظر ایمنی کنترل شوند.
  • باید بین دستگاه های گرم کننده و مواد قابل اشتعال فاصله کافی در نظر گرفته شود.
  • تمامی موتورها ،هواکش ها و… باید مرتبا نظافت و طبق اصول روغنکاری شوند.
  • صافی های سر راه کانال های تهویه باید به طور مرتب تمیز شوند و گرد و غبار ان ها گرفته شود.
  • برای نگهداری نفت و گازوییل و دیگر مواد سوختنی مشابه باید از ظروف جداگانه و مطمئن استفاده شود.
  1. نکات ایمنی در مورد سیم کشی ساختمان و وسایل برقی
  • باید توجه شود کلیه فیوز ها محاسبه شده و با توان مناسب نصب شده باشند.
  • سیم اتصال دستگاه های برقی باید مرتبا از نظر ایمنی کنترل شود.
  • باید کوشش شود سیم های معمولی اتصال دستگاه ها به پریز از سه متر کوتاه تر باشد.
  • باید دقت شود که در پوش جعبه تقسیم ها و دستگاه های برقی در جای خود قرار داشته باشند.
  • باید سعی شود سیم کشی به روش صحیح انجام گیرد (سیم ها دور میخ پیچیده نشده باشد)یا با میخ به دیوار کوبیده نشود و یا در تماس با لوله های آب گرم نباشد)
  • دستگاه های برق از نظر درست کار کردن باید مرتبا کنترل شود
  • وسایل گرم کننده برقی نظیر اجاق برقی ،سماور برقی و غیره باید به لامپ قرمز که نشان دهنده روشن بودن دستگاه است مجهز باشند و به هنگام تعطیل شدن ساختمان باید آنها را خاموش کرد
  • باید دقت شود که اتصالات لامپ های فلوروسنت با فاصله کافی از سقف نصب شده باشند،در غیر این صورت از نصب این نوع لامپ ها روی سقف هایی که با مواد قابل اشتعال (آکوستیک،چوب و …)پوشیده شده است خودداری شود.

به یاد داشته باشیم

اولین اقدام در آتش سوزی وسایل برقی قطع جریان برق می باشد

اولین اقدام در اتش سوزی گاز های قابل اشتعال قطع منبع تغذیه گاز یا شیر گاز می باشد

در آتش سوزی با مایعات قابل اشتعال از آب نباید استفاده شود زیرا احتمال ترکیب و یا گسترش یا جاری شدن حریق وجود دارد.

  1. نکات ایمنی در مورد راه های خروجی
  • باید توجه داشت که درهای خروج اضطراری قفل نباشند.
  • راهرو های خارجی باید مرتبا نظافت شوند
  • تمام خروجی های ساختمان باید مشخص شوند و چراغ های راهنما یا تابلو خروج نیز در بالای آنها نصب گردد
  • از قرار دادن مواد قابل اشتعال در پله ها و زیر پله ها باید خودداری شود.
  • مسیر درهای خروجی باید مرتبا نظافت شوند
  • باید کفپوش ساختمان و پوشش پله ها از نظر شرایط مرتبا کنترل شوند و چنانچه در شرایط نامطلوبی هستند نسبت به مرمت و یا تعویض آنها اقدام شود
  • پله ها باید نرده داشته باشند و نرده ها مرتبا از نظر ایمنی کنترل شوند
  1. نکات ایمنی از نظر حفاظت و نگهداری
  • باید دقت شود وسابل اطفای حریق د رمحل صحیح خود قرار گیرند
  • کپسول های آتش نشانی باید سالانه و به طور مرتب سرویس شوند
  • با توجه به نوع مواد در هر قسمت انبار باید کپسول های اطفای حریق مناسب(نوع آبی ،گازی و غیره ) تهیه و نصب گردد.
  • کپسول های آتش نشانی باید به گونه ای نصب گردند که حتی خانم های کارمند نیز بتوانند به راحتی کپسول ها را برداشته مورد استفاده قرار دهند
  • شیرهای اتش نشانی موجود در قسمت ها را باید به طور مرتب از نظر وضع ظاهری و شرایط ظاهری کنترل کرد
  • باید دقت شود موانعی در راه دسترسی به شیر های آتش نشانی ایجاد نگردد
  • در صورتی که ساختمان به سیستم اطفای حریق اسپرینکلر (سیستم مرکزی ) مجهز است باید دقت شود موانعی در مقابل خروجی های سیستم ایجاد نگردد
  • باید دقت شود که شیرهای سیستم اسپرینکلر باز باشد
  • کل سیستم اسپرینکلر باید سالانه توسط متخصص مربوطه بازدید شود
  • انبار داری باید مرتبا سیتم را از نظر ظاهری بازدید نماید
  • پمپ دستگاه باید مرتبا کنترل شود
  • تمامی دستگاه ها ی هشدار دهنده باید مرتبا کنترل شوند و آزمایش های لازم بعمل آید
  • باید بهترین و نزدیکترین راه رسیدن به ساختمان انبار به کارکنان اداره آتش نشانی نشان داده شود
  • از کارکنان اداره آتش نشانی دعوت بعمل آید تا از ساختمان انبار بازدید کنند و همچنین خوب است طی این بازدید اشاره ای نیز به کاربرد نابخردانه آب در خاموش کردن آتش در انبار شود

بهتر است نوعی سیستم اعلام خطر دستی یا خودکار بین انبار و اداره آتش نشانی نصب گردد.این سیستم باید در فواصل معین آزمایش و کنترل شود

موادی از آیین نامه:

ماده 93: تجهیزات خاموش کننده قابل حمل ، متناسب با نوع اتش احتمالی باید در محل (ساختمان ها ) محوطه انبار فموجود و به راحتی قابل دسترسی باشد ف خاموش کننده های  اتش نباید در فاصله بیش از 30 متری از هم نصب شده باشد .

ماده 100: فاصله ایمن از اطراف لامپها و چراغها تا مواد انبار شده باید رعایت گردد تا از احتراق و اشتغال مواد جلوگیری شود. این فاصله در هر حال از یک متر برای چراغ های صنعتی و 5/. متر برای چراغ های فلوروسنت کمتر نیست

ماده 109: انبار باید به تهویه طبیعی و در صورت لزوم به تهویه مصنوعی ضد انفجار مجهز باشد

ماده 111:استعمال دخانیات ، روشن کردن و همراه داشتن کبریت ف فندک ، و هر گونه اشیاء مولد شعله یا جرقه در کلیه نقاطی که در آنها مواد قابل احتراق ،سریع الاشتعال ، یا مواد قابل انفجار نگهداری و یا به کار برده می شود ممنوع است

ماده 159: در صورت استفاده از خاموش کننده های دی اکسید کربن (CO2) در فضاهای بسته باید میزان کاهش غلظت اکسیژن و مشکلات تنفسی ناشی از آن مورد توجه قرار گیرد.

ماده 226: در هر محدوده یا هر طبقه از بنا حداقل باید یک دستگاه خاموش کننده دستی نصب شده باشد در هر حال نباید فاصله بین دو خاموش کننده از 30 متر بیشتر باشد و دسترسی فرد به خاموش کننده نباید از 15 متر بیشتر باشد

بدیهی است اشنایی دقیق با مسئله اتش سوزی و نکت ایمنی می تواند کمک بسیار موثری در کاهش احتمال وقوع اتش سوزی باشد

طریقه استفاده از کپسول اتش نشانی پودر و گاز

  1. کپسول آتش نشانی را از پایه دیواری بر میداریم
  2. کپسول را به صورت افقی گرفته و با دو دست به صورت ضربدری تکان می دهیم تا محتویات کپسول کاملا مخلوط گردد یا کپسول های آتش نشانی را سر و ته می کنند.
  3. ضامن دستگیره را از جای خارج می کنیم.
  4. دستگیره تخلیه را فشار داده و نازل کپسول را به مرکز اتش و به صورت جاروبی حرکت می دهیم.

 

انواع خاموش کننده ها :

گروه آتش نوع آتش مثال ویژگی ها روش اطفاء خاموش کننده مناسب
A مواد خشک و یا جامدات چوب – کاغذ-پارچه – لاستیک-پلاستیک-فرش-توتون-الیاف نفتالین و… اکثر ترکیبات کربنی ، موقع سوختن گازهای سمی تولید می کنند که ممکن است شعله دار و یا درون سوز باشند.معمولا پس از سوختن از خود خاکستر یا مواد دیگر به جا می گذارد. 1-سرد کردن

2- جدا سازی

3-خفه کردن

انواع کپسول های آبی و در زمانی که اتش برون سوز بوده یا حجم ان کم باشد استفاده از کپسول پودری
B مایعات قابل اشتعال بنزین – گازوییل – نفت- تینر-گریس – الکل-اتر-استن- گلیسیرین و … اکثر مایعات نفتی موقع سوختن دود سیاه رنگ و نسبتا سمی تولید می کنند آتش ناشی از انها به اتش های سطحی معروفند ، به علت اینکه سبکتر از آب هستند روی ان شناور می مانند و اب موجب گسترش  می شود 1-خفه کردن

2-جداسازی

انواع کپسول ها پودری و یا کپسول های کف ساز
C گازهای قابل اشتعال متان – اتان-بوتان-پروپان – استیلن-اکسیژن-هیدروژن و… با کمترین گرما مشتعل می شوند در حجم زیاد ایجاد انفجار می کنند،ترکیب اکسیژن خالص با چربی یک واکنش گرما زا است ،موجب انفجار و یا اشتعال می شود ،شعله هیدروژن بی رنگ است 1-جداسازی انواع کپسول های آبی و پودری و در بعضی مواقع کپسول های گازی

منابع:

1-جزوه ایمنی ،دکتر مهرداد نیک نام

2-آیین نامه پیشگیری و مبارزه با اتش سوزی در کارگاه ها

3-کلیات حریق، مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار ، وزارت کار و امور اجتماعی ،معاونت روابط کار

 

انواع سيستم آبرسانی جعبه آتش نشانی |

انواع سيستم آبرسانی جعبه آتش نشانی :

 

1-سيستم خشک

2-سيستم تر

3-سيستم مرکب (تر و خشک)

 

سيستم خشک:

در این نوع سيستم آبرسانی جعبه آتش نشانی ، منبع آب مورد نیاز جهت استفاده در سیستم لوله کشی جعبه آتش نشانی و یا قرقره آتش نشانی از منابع آب ساختمان و یا محل مورد استفاده جدا میباشد  و به سیستم لوله کشی آب شهری ساختمان هیچگونه ارتباطی ندارد.

بنابراین در حالت عادی داخل لوله ها و جعبه آتش نشانی و قرقره آن، آب وجود نداشته و خشک می باشد.

وجه تسمیه این سیستم نیز به همین علت است.

در سیستم خشک جعبه آتش نشانی آب مورد نیاز از طریق لوله ورودیی که معمولاً در جلوی درب ساختمان و یا محل مورد نظر در یک محفظه شیشه ای نصب شده است تامین می گردد.

در هنگام ضرورت تانکرها و یا پمپهای آتش نشانی به این ورودی متصل شده و آب مورد نیاز را به درون سیستم جعبه آتش نشانی پمپاژ می نمایند و بدین صورت آب در هر طبقه در لحظه ضرورت قابل استفاده خواهد بود.

بطور استاندارد ورودی بالای جعبه آتش نشانی را به لوله کشی این سیستم اختصاص می دهند که در جعبه های آتش نشانی آدر توان نامی ، این ورودی ها پیش بینی شده است تا نصب آن در هر شرایطی میسر گردد.

لازم به ذکر است این ورودی ها برای دو سایز ۹ و ۱۱ سانت پیش بینی شده اند.

سيستم تر :

در این نوع سیستم سيستم آبرسانی جعبه آتش نشانی، آب مورد نیاز از آب شهری تامین می گردد.

لوله کشی این سیستم به لوله کشی آب شهری ساختمان متصل بوده و اجاز ه میدهد همیشه در این سیستم آب وجود داشته باشد بطوریکه هرگاه شیر ورودی جعبه آتش نشانی (در جعبه های آتش نشانی با قرقره برزنتی توصیه می گردد تنها در هنگام استفاده ضروری شیر ورودی آب باز شود) و نازل سر لوله باز شود آب جریان می یابد.

وجه تسمیه این سیستم نیز به علت وجود همیشگی آب در سیستم می باشد.

بطور استاندارد ورودی پایینی جعبه آتش نشانی را به لوله کشی این سیستم اختصاص می دهند که در جعبه های آتش نشانی آدر توان نامی  ، این ورودی ها پیش بینی شده است تا نصب آن در هر شرایطی میسر گردد.

لازم بذکرست این ورودی ها برای دو سایز ۹ و ۱۱ سانت پیش بینی شده اند.

سيستم مرکب (تر و خشک) :

در این نوع سيستم آبرسانی جعبه آتش نشانی، با توجه به شرایط ساختمان نظیر مساحت، ارتفاع آن و غیره از ترکیب دو سیستم تر و خشک همزمان استفاده می گردد.

در زیر ، یک سیستم متشکل از لوله های تر و خشک با یک تانک مرتفع ، نشان داده شده است .

سیستم های لوله های تر برای استفاده ساکنین جهت اطفاء آتش های کوچک در نظر گرفته شده است .

در ساختمان های بلند باید یک پمپ خودکار برای رساندن آب ( از لوله شهر ، تانک ذخیره یا منبع ) به جعبه آتش نشانی وجود داشته باشد .

تاریخچه آتش نشانی

سابقه مبارزه با آتش

سابقه آتش‌سوزي دردنيا، چيزي كم از تاريخ كشف آتش توسط انسان ندارد و بدون آن كه نيازي به ارائه مدارك و اسناد تاريخي باشد، مي‌توان حدس زد و باور داشت كه انسان از وقتي آتش را شناخت، ‌پيوسته درمعرض خطرات ناشي از آن بود و البته، ‌اسناد و مدارك متعددي نيز موجود است و تأييد مي‌كند افزون بر آتش‌سوزي‌هاي مهيبي كه درايران اتفاق افتاده و به برخي از آن‌ها اشاره شد، مردمان كشورهاي ديگر نيز بارها صدمات سنگين ناشي از حريق‌هاي عمدي يا اتفاقي را تجربه كرده‌اند و به همين دليل، ‌از ديرباز يافتن راه‌هايي براي مقابله با آتش‌سوزي مورد توجه مردم بسياري از نقاط جهان بوده و شواهد موجود حكايت از آن دارد كه روميان باستان براي محافظت از جان و مال مردم، حراست از جنگل‌ها و مراتع همچنين حفظ بناهاي عمومي كه حكم سرمايه‌هاي ملي را داشت، ‌تجهيزات ويژه‌اي تأمين كرده و افرادي را براي مقابله با آتش‌سوزي‌هاي احتمالي درنظرگرفته بودند، درمصرهم از قرن دوم ميلادي به بعد،‌اين امر جدي تر گرفته شد و حتي فردي به نام ” هرون ” از اهالي اسكندران، ‌دستگاه ويژه‌اي براي خاموش كردن آتش ساخت كه تا مدتي نسبتاً طولاني استفاده از آن فقط درانحصار مصريان بود، ‌اما بعد‌ها تكنولوژي ساخت و تكنيك استفاده از آن، توسط سياحان و مسافران به ممالك ديگر نيز راه يافت و مورد استقبال و تقليد قرارگرفت. درچين قديم هم، پايگاه‌هايي به فاصله 500 متر از همديگر ساخته شده بود، ‌كه سربازاني مجهز به وسايل اطفاء حريق درآن‌ها مستقر بودند و چنانچه درجايي از شهرها آتش‌سوزي اتفاق مي‌افتاد، مي‌توانستند دراسرع وقت خود را به آنجا برسانند.

با‌اين حال، تا حوالي قرن هفدهم ميلادي، ‌مطالعات و اقدامات ملت‌ها براي مبارزه با آتش‌سوزي، ‌حالتي منطقه‌اي، ‌پراكنده و غير منسجم داشت و مردمان هركشوري براساس امكانات و يافته‌هاي خودشان عمل مي‌كردند. اما از آن زمان به بعد، با پيشرفت علم و صنعت و رشد ناگهاني اطلاعات جوامع بشري درزمينه موضوعات مختلف كه زمينه ساز بسياري از اختراعات و ابتكارات بود، ‌دستگاه‌هاي آتش‌نشاني متعددي توسط ملل مختلف ابداع و درسطح دنيا پراكنده شد و درطول زمان تكامل يافت و چون معمولاً تمام ابداعات و اختراعات بشري زاييده احتياج است، ‌آتش‌سوزي مهيب و گسترده‌اي كه درشهرهاي بزرگي مثل توكيو، ‌لندن، نيويورك و… به وقوع پيوست، باعث شد تا مردم جوامع مختلف، براي مقابله با حوادث مشابه آن‌ها، ‌مراكزي تأسيس كنند و تجارب خود را دراختيار همديگر قراردهند و نتيجه آن همكاري، ‌تأسيس سازمان‌هاي متعدد آتش‌نشاني بود كه امروزه درسطح دنيا داير است و مدرن ترين تجهيزات اطفاء‌ حريق را دراختيار دارند.

متأسفانه به دليل آن كه تا قبل از نهضت مشروطيت درايران، نوشتن تاريخ اجتماعي، ‌رونق و رواج چنداني نداشت و مورخان غير از رويدادهاي سياسي و جنگي، يا احوالات سران و سلاطين در مورد ثبت و ضبط بقيه رويدادها رغبتي قابل اعتنا نشان نداده‌اند، ‌درحال حاضر اطلاعاتي كه درباره وقوع آتش‌سوزي‌هاي كوچك و بزرگ دراختيار داريم، ‌بسيار محدود است و فقط از دوره سلطنت ناصرالدين شاه كه كلانتران محلات موظف شده بودند گزارش‌هاي روزانه‌اي از اوضاع و احوال حوزه مسئوليت خود تهيه كنند و به دربار بفرستند، اطلاعات دست و پا شكسته‌اي از زمان و مكان برخي حريق‌ها و بعضاً خسارات ناشي از آن‌ها موجود است. از جمله‌اين كه:‌

14 ذيعقده…. چند روز قبل سه باب دكان درشهر سبزوار آتش گرفت و ضرر فاحش به مالكان دكاكين و منازل رسانيد.

29 محرم…. دو شب قبل بازار آتش گرفت. بيست و چهار باب دكان سوخت و دوازده هزارتومان خسارت به اهل بازار رسيد و ضمناً اسباب و اثاثيه مردم را اوباش شهر بردند.

تبريز، اولين شهري بود كه درآن بلديه تأسيس شد و ” قاسم خان والي “، كه درتاريخ آن شهر نماد خدمت به مردم درسال‌هاي اوليه قرن 13 شمسي محسوب مي‌شود، ‌10 سال بعداز تولد بلديه، ‌درگوشه ديگري از شهر، ‌درخيابان خاقاني، ‌نبش خيابان بهادري امروز، ‌بنيان تشكيلاتي را گذاشت كه درارديبهشت ماه سال 1296 شمسي افتتاح شد و به دليل وظيفه خاصي كه براي آن تعريف شده بود، ‌از همان ابتدا به اطفائيه شهرت يافت. پيش ازآن، ‌درسال 1221 شمسي مأموران روسيه تزاري براي تأمين امنيت و حفظ منافعي كه درتبريز داشتند امكاناتي را به امر آتش‌نشاني اختصاص داده بودند، كه ازچند پمپ دستي دو طرفه، ‌از جنس برنز و مس براي پمپاژ آب تشكيل مي‌شد. اقدامات روس‌ها درتبريز، ‌اگر چه حكم نخستين سند درباره تأسيس نهادي رسمي براي مبارزه با آتش درايران 165 سال پيش را دارد، ‌ولي اسناد تاريخي گواهي مي‌دهد كه از آن امكانات فقط براي اطفاء حريق استفاده مي‌شد و براي مقابله با ساير حوادث كارآيي نداشت. درحالي كه قاسم خان والي، ‌وقتي اداره اطفائيه تبريز را بنيان گذاشت، ‌رسيدگي به ساير حوادث غير مترقبه، ‌از سيل و زلزله گرفته تا آوار، سقوط از بلندي و… را هم جزو وظايف اطفائيه قرارداد و كوشيد ابزار و ادوات مقابله با آن سوانح نيز تهيه شود و دراختيار مأموران شاغل دراداره اطفائيه قرار گيرد.

يكي از شاخص ترين ويژگي‌هاي اداره اطفائيه تبريز، كه درحد خود نوعي ابتكار بديع به شمار مي‌آيد، ‌احداث برج ” يانقين ” است كه دركنار ساختمان اطفائيه قرارداشت وهم‌اينك نيز‌ايستگاه شماره يك و ساختمان مركزي سازمان آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني تبريز درمجاورت آن قرارداد.

واژه ” يانقين “، ‌در زبان مردم آذربايجان به معناي آتش و آتش‌سوزي است و فلسفه وجودي برج زيبا و ديدني يانقين كه با 23 متر ارتفاع، ‌يكي از ابنيه معروف دوره قاجاريه درتبريز محسوب مي‌شود، آن بود كه چون درزمان تأسيس اداره اطفائيه هيچ گونه امكانات مخابراتي براي تماس سريع مردم با اطفائيه وجود نداشت و احتمال مي‌رفت درصورت وقوع آتش‌سوزي مأموران زماني درجريان حادثه قراربگيرند و به محل آتش‌سوزي برسند كه كار از كار گذشته و زيان فاحشي به بار آمده باشد، ” ‌قاسم خان والي”، برج را به عنوان ديده بان احداث كرد و دستور داد درتمام ساعات شبانه روز، عده‌اي دراتاقك ديده باني بالاي آن به نگهباني مشغول باشند و درصورت مشاهده دود و آتش يا غبار غليظ درهر نقطه‌اي از شهر، محل را شناسايي كرده و سپس، با به صدا درآوردن زنگ برنزي بزرگي كه دربالاي برج تعبيه شده بود، ‌مأموراني را كه به حالت آماده باشد درپائين برج مستقر بودند، مطلع سازند، تا به آنجا بشتابند.

همچنين، ‌نقل است برج يانقين كاركرد ديگري نيز داشت و بر فراز آن چراغي تعبيه شده بود كه شب‌ها آن را روشن مي‌كردند و مسافراني كه شب هنگام وارد شهر مي‌شدند، ‌درصورت ضرورت مي‌توانستند براي جهت يابي و پيدا كردن راه خود از ان استفاده كنند و جالب‌اين كه آن ابتكار دريكصد سال پيش، ‌مورد توجه اغلب سياحاني كه به تبريز سفركرده بودند، ‌قرارگرفت. تا جايي كه اغلب آن‌ها درسفرنامه‌هايشان به برج يادشده اشاره كرده‌اند و تأكيد آن‌ها باعث شد تا مسئولان آتش‌نشاني چند كشوراز جمله فرانسه، ‌با نحو ه كار و عملكرد آتش‌نشان‌هاي تبريزي آشنا شوند و با الگو برداري از آن، فناوري‌ايراني آن مقطع تاريخي را به كشور خود انتقال و مورد بهره برداري قراردهند.

پلان برج مورد اشاره، ‌كه تا قبل از توسعه شهر تبريز بلندترين ساختمان شهر به حساب مي‌آمد و از بالاي آن تمام نقاط شهر به وضوح ديده مي‌شد، درداخل به شكل دايره بوده، يك رشته پله حلزوني به قسمت فوقاني آن راه دارد و داراي هشت نورگير هلالي است و بخش زيرين آن كه از يك چهارطاق تشكيل شده، به منزله پايه برج به شمار مي‌آيد و به قرنيزي سنگي منتهي مي‌شود.

درچند دهه گذشته، از يك سو به دليل توسعه شهر و رويكرد شهرنشينان تبريزي به بلندمرتبه سازي و ازسوي ديگر به واسطه كم توجهي متوليان حفظ ميراث فرهنگي، ‌كه باعث احداث بناهاي متعددي درحريم برج و گوشه و كنار آن شده، ‌اندك‌اندك برج يانقين اهميت پيشين خود را ازدست داد و شهرتش رو به افول گذاشت. ضمن‌اين كه پيدايش امكانات جديد و پيشرفته ارتباطي، ‌نظير تلفن، استفاده از برج را توجيه نا پذير مي‌ساخت. با‌اين حال، هنوز چيزي از اعتبار و اهميت برج كاسته نشده و افزون بر‌اين كه از سال 1377 به عنوان قديمي ترين بناي مربوط به تشكيلات آتش‌نشاني كشور، درفهرست آثار ملي به ثبت رسيده است، ‌سال گذشته آتش پاد دوم ” امير كاردوست “، مديرعامل سازمان آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني تبريز پيشنهادي مطرح كرد مبني بر‌اين كه چون تبريز اولين شهر برخوردار از آتش‌نشاني بوده و برج يانقين قديمي ترين سمبل آتش‌نشاني در‌ايران محسوب مي‌شود، شايسته است همزمان با مراسم گراميداشت يكصدمين سال تأسيس شهرداري در تبريز، ‌برج يانقين كه هم اكنون بخشي از وسايل، تجهيزات و ماشين آلات آن نيز درمحل اداره آموزش سازمان آتش‌نشاني تبريز موجود است و درمناسبت‌هاي مختلف مورد بازديد مسافران و ساير علاقه مندان قرارمي گيرد، به موزه آتش‌نشاني كشور تبديل شود.

آتش‌نشاني تبريز، تا سال 1371 به صورت واحد و اداره‌اي وابسته به شهرداري، زير نظر بلديه سابق و شهرداري بعدي انجام وظيفه كرد. اما درسال 1371 اساسنامه تشكيل آن به صورت سازماني مستقل، به تصويب وزارت كشور رسيد و از آن زمان تاكنون به صورت نهادي مستقل با شرح وظايف مشخص، ‌مشغول فعاليت است.

آتش‌نشانی تبریز در ۲۱ آذر ۱۳۲۸

برج یانقین تبریز

 

شكل گيري اوليه آتش‌نشاني ( تاریخچه آتش نشانی )

دومين و سومين واحد آتش‌نشاني كشور، باتوجه به ضرورت حفظ چاه‌هاي نفت مسجد سليمان وپالايشگاه آبادان، ‌توسط دولت انگلستان درخوزستان تأسيس شد و چون بعد از شهادت اميركبير دربهمن ماه 1231 جانشينان وي، نه تنها دنباله‌انديشه‌هايش را نگرفتند، ‌بلكه كوشيدند تا برخي از اقدامات او را نيز خنثي كنند، اقدام ديگري دراين زمينه صورت نگرفت و تفكر تأسيس نهادي براي مقابله با آتش دركليه نقاط كشور، كه گويا اميركبير مقدمات آن را نيز فراهم كرده بود، به فراموشي سپرده شد. تا‌اين كه درسال 1260 شمسي و هنگام سفر اول ناصرالدين شاه به فرنگ، هنگام اقامت وي درشهر” حاجي طرخان ” روسيه، وقتي دسته‌اي از آتش‌نشان‌هاي آن شهر مانوري درحضورش برگزار كردند، چنان ذوق زده شد كه اظهار داشت آن مانور بسيار مورد توجهش قرارگرفته است و درجريان دومين سفر خود به فرنگ، ‌هنگام بازديد از يك‌ايستگاه آتش‌نشاني، ‌تجهيزاتي كه براي اطفاء حريق درآن جا موجود بود، وي را بيشترغرق تعجب ساخت و تأسف آور آن كه به رغم مشاهده تلاش‌هايي كه مردم ديگر كشورهاي دنيا براي مقابله با آتش‌سوزي انجام مي‌دادند و با وجودي كه بعد از سفرهاي خارجي او چندين آتش‌سوزي مدهش دركشور به وقوع پيوست، ‌حتي فكر‌ايجاد تشكيلاتي مشابه آنچه دركشورهاي ديگر جريان داشت و به صورت امري بديهي درآمده بود، ‌به ذهنش نرسيد و تا سال‌هاي پس از ترور او توسط ميرزا رضاي كرماني، ‌كه روز جمعه 17 ذيقعده سال 1313 هجري قمري اتفاق افتاد،‌ايران همچنان فاقد سازمان و تجهيزاتي براي پيشگيري و مقابله با حريق‌هاي خانمان سوز بود و فقط درآخرين سال‌هاي سلطنت او اداره‌اي با عنوان احتسابيه درتهران داير شد كه كارنظميه، ‌بلديه و عدليه يعني شهرباني، ‌شهرداري و دادگستري كنوني را به طور يكجا انجام مي‌داد و آن اداره كه شماري از كاركنانش با عنوان «محتسب» مورد اشاره قرارمي گرفتند، ‌از دو شعبه با عنوان‌هاي «احتساب» و «تنظيف»‌ تشكيل مي‌شد كه درهر كدام از شعبه‌هاي وابسته، ‌عده‌اي نايب، ‌فراش و رفتگر خدمت مي‌كردند. محتسب‌ها كارشان را زير نظر حكومت و كلانتر شهر انجام مي‌دادند و بر رسيدگي به جرايم و گاهي داد و ستد و فروش كالاها نظارت داشتند و كاركنان شعبه تنظيف هم مؤظف بودند با وسايل و امكاناتي ابتدايي، زباله‌ها را از گوشه و كنار شهر جمع كنند و با 100 رأس اسب، قاطر و الاغي كه دراختيار داشتند، به بيرون از شهر انتقال دهند. همچنين شعبه تنظيف عده‌اي سقا دراستخدام داشت كه موظف بودند با مشك، كوچه‌ها و خيابان‌هاي شهر را آب پاشي كنند تا گرد و غبار ناشي از حركت مردم، وسايط نقليه و چهارپايان، ‌باعث اذيت و آزار شهروندان نشود و علاوه بر آن مسئوليت، ‌موظف بودند هنگام وقوع آتش‌سوزي‌ها نيز درامر خاموش كردن آتش دخالت كنند، ‌كه نگفته پيداست چون امكانات و تجهيزاتي كه دراختيار سقاها قرارداشت، نامتناسب با وظيفه شان بود، ‌درمبارزه با آتش و اطفاء‌حريق نمي توانستند نقش قابل اعتنايي‌ايفا كنند و به بيان بهتر، ‌بود و نبودشان تفاوتي نمي كرد.

آن وضعيت، ‌با شدت و ضعف‌هايي تا هنگام نهضت مشروطيت ادامه داشت. اما پس از امضاء فرمان مشروطيت درسال 1285 شمسي و تغييراتي كه درساختار اداره كشور به وجودآمد، ‌مشروطه خواهان كه آشنايي‌هايي با اصول تقسيم كار و شيوه‌هاي اداره شهر درجوامع غربي داشتند، ‌تصميم گرفتند طبق ضوابط خاصي به ساماندهي اوضاع شهر تهران و تأسيس نهادهايي مدني بپردازند و ازجمله اقداماتشان دراين رابطه آن بود كه درهر شهر، ‌كسي را به عنوان رئيس شهر تعيين كردند و اجراي امور شهري را برعهده اش گذاشتند و مدتي بعد، همان تفكر مقدمه تأسيس تشكيلاتي با عنوان بلديه شد.

هدف اوليه از تأسيس بلديه، حفظ منافع شهرها و برآورده كردن حوايج شهرنشينان مثل اداره كردن اموال منقول و غير منقول، ‌نگهداشت سرمايه‌هاي متعلق به شهر،‌ايجاد تسهيلاتي براي دسترسي آسان مردم به مواد غذايي، ‌تميز نگه داشتن كوچه‌ها، ‌ميدان‌ها و خيابان‌ها، روشن كردن شهر درشب، ‌پاكيزگي حمام‌ها و… بود و براي اولين بار، ‌بيمه بناهاي متعلق به شهر دربرابر حريق و… مورد توجه قرار گرفت و اميد مي‌رفت بلديه‌اين امر را كه با حفظ جان و مال دربرابر آتش بستگي داشت، ‌جدي بگيرد. با‌اين حال، بلديه درزمينه آتش‌نشاني اقدام چشمگيري انجام نداد و ازآنچه درسال‌هاي آخر سلطنت ناصرالدين شاه جريان داشت تجاوز نكرد و درنتيجه هيچ تغييري درابزار و ادوات مورد استفاده مأموران مبارزه با حريق به وجود نيامد.

بعد از كودتاي ننگين رضا خان درسال 1299 شمسي و خصوصاً بعداز شروع سلطنت رضا خان، ‌تشكيلات بلديه به نحو محسوسي تغيير كرد و براي آن كه شهر تهران سرو ساماني به خود بگيرد و از وضع سابق خارج شود، ‌درسال 1303 شمسي، ‌بلديه تهران يك دستگاه اتومبيل آب پاش براي آب پاشي خيابان‌هاي خاكي شهر خريداري كرد و يك سال بعد، هنگامي كه سرلشكر كريم بوذرجمهري كفالت بلديه تهران را برعهده داشت، وجود همان ماشين آب پاش، ‌مقدمه‌اي براي شكل گيري نهادي براي مقابله با آتش‌سوزي درتهران شد. به‌اين ترتيب كه چند متر لوله، ‌يك سر لوله و چند شير به آن ماشين افزودند تا براي اطفاء حريق‌هاي احتمالي نيز كارآيي داشته باشد.

درابتداي تأسيس اداره اطفائيه، ‌فردي آلماني به نام «‌هانري فردريش دوئل» كه از مكانيك‌هاي قشون به شمار مي‌آمد، ‌به رياست فني و يكي از افسران روس سفيد به نام «كلنل وربا» (كه به‌ايران پناهنده شده بود)، ‌به رياست نظامي آن منصوب شدند و اداره موصوف با 15 نفر پرسنل، ‌كه همگي از درجه داران قشون بودند، ‌كار خود را شروع كرد. ولي درسال‌هاي بعد، ‌به موازات تجهيز اداره اطفائيه، ‌دركادر اداره كننده آن تشكيلات نيز تغييراتي به وجود آمد و اداره اش تحت نظر رؤساي‌ايراني كه از بين افسران ارتش انتخاب مي‌شدند، قرارگرفت و بر تعداد كاركنانش افزوده شد.

اداره اطفائيه، فعاليت خود را ابتدا در300 متري ميدان توپخانه و درابتداي خيابان چراغ برق (امير كبير بعدي)‌، و درمحلي استيجاري درگاراژ حسيني كه متعلق به فردي موسوم به نام ” سيد اسدا…” بود و قسمتي از گاراژ غرب كه مقابل كوچه عرب‌ها درشمال همان خيابان قرارداشت، ‌شروع كرد و يك دستگاه اتومبيل آب پاشي كه تنها دارايي آن را تشكيل مي‌داد، ‌اگر چه اسماً به امر آتش‌نشاني اختصاص يافت، اما عملاً‌ براي امور ديگري نيز مورد استفاده قرارمي گرفت.

درآن هنگام، ‌چون تنها منبع تأمين آب آشاميدني مردم تهران جوي‌هاي روباز و به شدت آلوده‌اي بود كه از كنار خيابان‌ها مي‌گذشت و مصرف آب آلوده هرچند گاه يك بار بيماري‌هايي مسري را درسطح شهر شيوع مي‌داد، ‌عده‌اي از افراد، با گاري اسبي‌هايي كه منبع فلزي بزرگي بر روي آن‌ها تعبيه شده بود، از سرچشمه قنات‌ها آب برداشت كرده و درمحلات مختلف، ‌به منازل شهروندان مي‌رساندند و بابت تحويل هر سطل آب به متقاضيان، مبلغ‌اندكي دريافت مي‌داشتند.

براثر استقبال مردم از آب سالم و رونق گرفتن كار صاحبان گاري اسبي‌ها، ‌كه اصطلاحاً با عنوان «آبي» از آنان ياد مي‌شد، ‌مسئولان بلديه تصميم گرفتند دراين زمينه نيز فعاليتي انجام دهند. لذا، ‌از اتومبيلي كه قبلاً فقط به آب پاشي خيابان‌ها اشتغال داشت و پس از تأسيس اداره اطفائيه دراختيار آن اداره قرارگرفته بود، ‌براي آبرساني به محلات مختلف شهر هم بهره گيري كردند.

پركردن منبع آب‌هاي تعبيه شده بر روي گاري‌ها، به‌اين دليل كه صاحبان گاري‌ها ناچار بودند سطل سطل آب از قنات بردارند و به داخل منبع بريزند تا پرشود، ‌با دشواري و اتلاف وقت زيادي همراه بود. اما ماشين مورد اشاره، ‌چون يك موتور پمپ نيز داشت كه با استفاده از آن، ‌منبع به راحتي و درزماني كوتاه پر مي‌شد. از طرف ديگر سرعت پايين گاري اسبي‌ها باعث مي‌شد آب مورد نياز شهروندان دير به دست آنان برسد، ‌درحالي كه ماشين يادشده‌اين مشكل را نيز نداشت. نتيجتاً آبرساني بلديه به وسيله ماشين، دركوتاه مدت توانست نظر مردم را جلب كند. به همين جهت، ‌بعدها بلديه براي گسترش امر آبرساني، ‌پنج دستگاه اتومبيل مشابه آن خودرو را از كشور آلمان خريد و درنتيجه، ‌اداراه اطفائيه صاحب شش دستگاه اتومبيلي شد كه همچنان براي آبرساني هم مورد بهره برداري قرارمي گرفت.

از آنجا كه دريكي دو سال اول تأسيس اداره اطفائيه، ‌چند حريق درتهران اتفاق افتاد و هنگام وقوع آن‌ها ماشين‌هاي آب پاش درسطح شهر پراكنده بود و عملاً تجهيزات موجود نتوانست دراطفاء‌ آن حريق‌ها نقش قابل اعتنايي‌ايفا كند و از طرف ديگر تقاضاي مردم براي برخورداري از آب سالم هم رو به افزايش بود و ظاهراً اداره اطفائيه وظيفه داشت به موازات انجام وظيفه درحوزه آتش‌نشاني امر آبرساني شهري را نيز مديريت كند، ‌درآذرماه سال 1307 با نيت تقويت توان فني اداره اطفائيه، ‌يك دستگاه آب پاش بزرگ و چهار دستگاه آب پاش كوچك مارك”N.A.G” كه لاستيك‌هاي توپر داشت، از كشور آلمان خريداري شد و به طور كامل دراختيار اداره اطفائيه قرارگرفت. عده‌اي از شوفرهاي (رانندگان) مستعد قشون و گروهبان‌هاي قديمي هنگ‌هاي بهادري و آهنين هم براي به كار‌انداختن و هدايت ماشين‌هاي جديد به اداره اطفائيه منتقل شدند و اطفائيه، ‌ظاهراً سامان پيدا كرد. با‌اين وجود، ‌به دليل وسعت يافتن شهر، ‌افزايش جمعيت آن و كارگاه‌هايي كه درحومه تهران شروع به فعاليت كرده بود، ‌گاهي اوقات، ‌خصوصاً زماني كه حريق‌هاي شديدي روي مي‌داد، يا به طور همزمان درچند جاي شهر حريق به وقوع مي‌پيوست، ‌تشكيلات آتش‌نشاني به تنهايي نمي توانست مشكل را حل كند و درنتيجه، ‌از نيروهاي امدادي ساير ارگان‌ها، ‌از جمله نظميه (‌شهرباني)‌و قشون (‌ارتش)‌نيز براي كمك به مأموران آتش‌نشاني استفاده مي‌شد و طبق دستورالعملي كه براي مأموران وضع شده بود، ‌آنان وظيفه داشتند پس از اطفاء‌هر حريق، ‌گزارشي درخصوص چگونگي وقوع حادثه و اقداماتي كه دررابطه با آن انجام داده‌اند، ‌تهيه كنند كه مجموعه‌اي از آن‌ها را درخلال كتب مختلفي كه درباره تهران قديم نوشته شده، مي‌توان يافت و يكي از آن‌ها چنين است: «وقوع حريق – سه ساعت قبل از ظهر امروز حريقي درعمارت مسكوني آقاي ناصر نداماني واقع درخيابان شاه آباد رخ داد. مأمورين نظميه و بلديه با جديت فوق العاده به وسيله اتومبيل اطفائيه و وسايل ديگر مشغول خاموش كردن آن شده، ‌دراين بين يك دستگاه اتومبيل اطفائيه اداره قشون نيز رسيده و پس از دو ساعت اشتعال و سوختن سقف و مقداري از ديوارها و قسمت عمده اثاثيه، ‌موفق به خاموش كردن آن و جلوگيري از سرايت به منازل ديگر گرديدند. آقايان كفيل بلديه و اديب السلطنه سرداري هم درآنجا حضور داشته و با مأمورين كمك مي‌نمودند. علت حريق هنوز معلوم نيست و گويا از آتش سيگاري بوده است».

آمار موجود دلالت دارد براين كه تا حدود سال 1307 شمسي مجموع تجهيزات آتش‌نشاني تهران عبارت بود از 15 دستگاه ماشين آتش خاموش كن نو و آماده كار، 3 دستگاه “بنز مرسدس “، ‌4 دستگاه ” اشكودا “، ‌2 دستگاه پورسك “N.A.G” و 4 دستگاه موتور پمپ، ‌به علاوه 84 كاميون اسقاط كه پس از مستعمل شدن توسط ادارات ديگر دراختيار آتش‌نشاني قرارگرفته بود و تأثيري درامر اطفاء حريق نداشت. لذا، ‌تجهيزات آتش‌نشاني چنان كه بايد و شايد جوابگوي احتياجات تهران نبود و مسئولان به جاي تجزيه و تحليل مشكلات، ‌انجام مطالعه بر روي گسترش شهر و پيش بيني مشكلاتي كه بر سرراه انجام وظيفه آتش‌نشان‌ها وجود داشت و توسعه آتش‌نشاني را فقط درحد خريد اتومبيل مي‌دانستند. تا‌اين كه وقوع يك حادثه مسئولان را ازخواب بيدار كرد. به‌اين ترتيب كه روز 8 مهرماه 1307 سالن سينماي صنعتي واقع درخيابان لاله زار آتش گرفت. آتش‌سوزي درآن سالن، ‌كه يكي از مدرن ترين و مجهزترين سينماهاي پايتخت محسوب مي‌شد و به نمايش فيلم براي بانوان اختصاص داشت، ‌به دليل وسايل قابل اشتعال درآن، ‌درزماني كوتاه شدت گرفت و بناهاي اطراف را نيز به خطر‌انداخت و مأموران آتش‌نشاني، ‌گردان مهندسي ارتش و عوامل پليس ساعت‌ها زحمت كشيدند تا توانستند آتش را خاموش كنند. اما متأسفانه با تمام فداكاري و از خودگذشتگي مأموران ‌آتش‌سوزي اگرچه از نظر جاني به كسي لطمه‌اي نزد، ‌اما وقتي خاموش شد كه از آن سينماي مجهز، ‌فقط مشتي خاكستر بر جاي مانده بود.

فرداي آن روز، ‌روزنامه اطلاعات، ‌ضمن چاپ گزارش مشروحي از واقعه، ‌به لزوم تقويت آتش‌نشاني تهران اشاره كرد و خاطر نشان ساخت:‌ «… وقتي واقعاً فكركنيم متوجه مي‌شويم ماهيچ وسيله اطفائيه‌اي نداريم، ‌ما يك اداره مخصوص اطفائيه مي‌خواهيم، براي‌اين كه به مجرد وقوع حريق و صدا كردن زنگ تلفن آن اداره، ‌سوت اتومبيل‌هاي اطفائيه هم از طرفي بلند شود. متأسفانه تاكنون به‌اين امر توجهي نشده است و مأمورين نظميه و بلديه، ‌بايد با نبودن وسايل كافي خود را درخطر حريق بيندازند. علي‌ايحال اميدواريم بلديه زودتر درصدد تهيه وسايل كافي براي اطفاء‌حريق و تهيه چند دستگاه اتومبيل‌هاي اطفائيه و اداره و بودجه مخصوص براي‌اين منظور برآيد كه از مشقت كاركنان و مأمورين فعلي اطفائيه و خطرات آن كاسته شود و اگر طالب كسب تمدن جديد دنيا هستيم، بايد لوازم آن را نيز از هرحيث فراهم كنيم…».

تشكيلات اطفائيه، ‌چندين سال، ‌همچنان درخيابان چراغ برق و درگاراژهاي حسيني و غرب داير بود. تا‌اين كه براثر وسعت يافتن شهر وتعدد حريق‌هايي كه درمناطق مختلف اتفاق مي‌افتاد، مسئولان امر بالاخره متوجه شدند ماشين آلات و نفراتي كه دراختيار دارند، ‌جوابگوي نيازهاي شهري با وسعت و جمعيت تهران نيست. به همين جهت، ‌درسال 1310 شمسي با پيگيري ” كريم آقا بوذر جمهري”، ‌كه در رابطه با امر آتش‌نشاني بيشترين مسئوليت را برعهده داشت و به تعبيري مدير ارشد آن خوانده مي‌شد، ‌براي احداث ساختماني متناسب با وظايف اداره اطفائيه و همچنين تأمين بودجه‌اي منطبق با حجم فعاليت‌هاي آن، ‌پيشنهادي تهيه و تقديم مجلس شد، ‌كه با تصويب آن پيشنهاد، ‌درسال 1311 اداره اطفائيه ابتدا به قسمت شرقي آسايشگاه سابق بلديه و سپس به بيرون از محدوده شهر، به ميدان حسن آباد و محل گورستان متروكه‌اي كه درآنجا واقع بود (‌محل كنوني‌ايستگاه شماره 1 سازمان آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني)‌، انتقال يافت و ساختمان جديدي درآن محل احداث و تدريجاً تكميل شد و كليه تشكيلات اداره اطفائيه را به آنجا منتقل كردند.

درسال 1313 “حسن خان معتضدي” به رياست اداره آتش‌نشاني منصوب شد. وي با علاقه مندي‌هايي كه به كار خود داشت، از ابتداي قبول مسئوليت، شروع به تلاش گسترده‌اي براي سامان بخشيدن به امور اطفاء حريق كرد و ضمن خريد لباس‌هاي نسوز براي آتش‌نشان‌ها، ‌دولت را متقاعد ساخت يك فروند كشتي آتش‌نشاني نيز از كشور آلمان خريداري كند، ‌تا براي خاموش كردن حريق كشتي‌ها، ‌دردرياچه مازندران مورد استفاده قراربگيرد و به‌اين ترتيب، ‌با سعي او، ‌دراستان گيلان نيز اداره اطفائيه‌اي تشكيل شد كه مركز آن در بندر انزلي واقع بود.

اطفائيه، آتش‌نشاني شد

در آخرين سال‌هاي دهه 1320، كه‌اندك‌اندك مشخص شد آتش‌نشاني حكم حرفه‌اي تخصصي را دارد و دست‌اندر كارانش بايد دانش فني لازم را داشته باشند، ‌لزوم برخورداري مأموران آتش‌نشان از مهارت‌هاي فني احساس شد و دولت عده‌اي از كاركنان اداره اطفائيه را براي گذراندن يك دوره آموزش حرفه‌اي، به خارج از كشور اعزام كرد، ‌كه پس از بازگشت آن عده به كشور، ‌اداره اطفائيه اقدام به تشكيل كلاس‌هاي ويژه‌اي براي مأموران خود كرد و كساني كه درخارج از كشور آموزش ديده بودند، ‌مؤظف شدند با تدريس در آن كلاس‌ها، آنچه را آموخته‌اند، ‌به همكاران خود آموزش دهند.

به‌اين ترتيب، اداره اطفائيه اولين قدم‌ها را براي تبديل شدن به نهادي توانمند در راه گذشت و سه سال بعد، ‌در اواخر سال 1333 شمسي، هنگامي كه نيروهاي ماهر در حد نياز تأمين شده بود، عنوان اطفائيه به آتش‌نشاني تغيير يافت و چون آن هنگام مصادف با توسعه صنايع و شكل گيري مناطق مسكوني جديد در اطراف تهران بود، تصميم گرفته شد آتش‌نشاني تهران علاوه بر داشتن يك اداره مركزي سه شعبه نيز در نقاط مختلف شهر در اختيار داشته باشد كه بر مبناي آن تصميم و با سعي شهرداري، تهران علاوه بر اداره مركزي آتش‌نشاني، صاحب شعباتي نيز در انتهاي خيابان شهباز (خاقاني)، خيابان شوش و انتهاي خيابان بهار شد.

همچنين به علت بعد مسافت تهران و شميران و از آنجا كه شميران از نظر موقعيت جغرافيايي نسبت به تهران در ارتفاع قرار داشت و هنگام ضرورت، دسترسي به نقاط مختلف آن دشوار مي‌نمود و اغلب اوقات همين امر موجب تأخير در امداد رساني به حادثه ديدگان مي‌شد، احداث شعبه‌اي از آتش‌نشاني در شميران نيز مورد توجه قرار گرفت و درسال 1334، يكسال بعداز افتتاح شعبات سه گانه آتش‌نشاني در شهر تهران، پايگاه شميران نيز به مرحله بهره برداري رسيد و در همان سال قرارداد خريد چهار دستگاه اتومبيل آتش‌نشاني جديد با كارخانه‌ايراني ارج كه از مدتي پيش مطالعاتي را بر روي شبيه سازي مدل اتومبيل‌هاي آتش‌نشاني خارجي شروع كرده بود، به امضاء رسيد و آن تجهيزات، پس از تحويل، ‌در اختيار شهرداري شميران قرار گرفت.

در آن زمان، با وجودي كه چند تانكر مخزن دار در خدمت آتش‌نشاني قرار داشت، مأموران طبق معمول گذشته، همچنان با كمبود امكانات و تجهيزات روبرو بودند و اسناد و مدارك موجود نشان مي‌دهد به آن نسبت كه شهر گسترش مي‌يافت و بر وسعت و جمعيت آن افزوده مي‌شد، ‌تشكيلات آتش‌نشاني رشد نمي كرد و هنگام بروز آتش‌سوزي‌هاي بزرگ، مأموران آتش‌نشاني عملاً با كمبود امكانات مواجه مي‌شدند. به‌اين جهت، علاوه بر اتومبيل‌هاي مخصوص آب پاشي كه خود آتش‌نشاني در اختيار داشت، ماشين‌هاي باربري، ‌خودروهاي حمل گوشت و كاميون‌هاي حمل زباله نيز به عنوان تجهيزات كمكي در اختيار مأموران اداره آتش‌نشاني قرار مي‌گرفت و درمقابل، ‌در ساعات خارج از عمليات امدادي، ‌حتي اتومبيل‌هاي مخصوص مبارزه با حريق جهت آبرساني به محلات، آب پاشي خيابان‌ها، آبياري درختان و خدمات متفرقه ديگري از‌اين قبيل، مورد استفاده قرار مي‌گرفت كه البته كارشناسان متعددي عنوان كرده‌اند آن سنت غلط كه سال‌ها رواج داشت، ‌به نوبه خود عامل مهمي در جهت عقب ماندگي سيستم آتش‌نشاني كشور بود.

همچنين تا حدود 30 سال بعد از تأسيس آتش‌نشاني، كاركنان آن اداره از وسايل و تجهيزات حفاظت فردي بهره‌اي نداشتند و هنگام مأموريت‌هايشان ناچار بودند با كفش و لباس معمولي در عمليات شركت كنند. بعد‌ها، لباس كار متحدالشكلي براي افراد آتش‌نشان در نظر گرفته شد و تعداد محدودي كلاه‌ايمني نيز دراختيار آن‌ها قرار گرفت، اما در سال‌هاي بعدي، به موازات توسعه تهران اداره آتش‌نشاني رشد كرد و چون روز به روز بر حسب ضرورت در برابر مسئوليت‌هاي سنگين تري قرار مي‌گرفت، تا حدي‌اين مهم مورد توجه قرار گرفت. و هنگام خريد وسايل اطفائي، ‌اقلامي از وسايل حفاظت فردي نيز خريداري مي‌كردند. از جمله در سال 1336 تعداد 10 ماسك ضد گاز و 6 ماسك ضد دود و درسال 1337 استفاده از لباس نسوز در آتش‌نشاني مورد استفاده قرار گرفت و به مرور زمان، آتش‌نشاني تهران به اسنوكر، نردبان، ماشين كف ساز، ‌تانكرهاي مجهز، موتورپمپ، تور نجات، لباس نسوز، ماسك ضد گاز، ماسك ضد دود و… مجهز شد. تا جايي كه هم اكنون بزرگ ترين نردبان خاورميانه و سومين نردبان بزرگ جهان به ارتفاع 64 متر دراختيار آتش‌نشاني تهران قرار دارد.

در سال 1340 شمسي واحدي به نام گروه «امداد و نجات» در‌ايستگاه حسن آباد‌ايجاد شد تا دركنار اطفاي حريق، ‌امداد و نجات حادثه ديدگان را برعهده بگيرد.

در سال 1349 با توجه به ترافيك خيابان‌هاي تهران و به دستور شهردار وقت يك كادر موتور سوار، با موتور سيكلت‌هايي كه مجهز به بي سيم بودند و مي‌توانستند تا 120 كيلوگرم بار حمل كنند – تشكيل شد و مقرر گرديد در زمان وقوع آتش‌سوزي، با سرعت تجهيزات مقدماتي را به محل حادثه برسانند و تا رسيدن اتومبيل‌هاي سنگين و نيروهاي لازم، عمليات اوليه اطفائي را انجام دهند و بعد‌ها چند شهرستان نيز به تجهيزاتي مشابه مجهز شدند. به اضافه‌اين كه درسال 1344 كميسيون بودجه مجلس شوراي ملي در جلسه سوم دي ماه خود، به منظور ارتقاء‌ايمني فرودگاه‌هاي كشور با خريد چند دستگاه اتومبيل آتش‌نشاني جهت اداره كل هواپيمايي كشوري موافقت كرد و براساس آن موافقت چهار دستگاه ليلاند ديزل مخصوص اطفاء حريق در فرودگاه، دو دستگاه آمبولانس از نوع شورولت جنگي و سه دستگاه جيپ اطفائيه، براي مقابله با حريق‌هاي احتمالي در فرودگاه خريداري شد.

عمده مشكل آتش‌نشاني تا سال 1350 آن بود كه از بدو تأسيس اطفائيه در تهران تا سال 1350، وسعت تهران، با سرعت به چند برابر رسيد، درحالي كه تعداد‌ايستگاه‌هاي آتش‌نشاني به كندي افزايش يافت و درسال 1350، با وجودي كه چند‌ايستگاه جديد در تهران شروع به فعاليت كرد، تعداد‌ايستگاه‌هاي آتش‌نشاني تازه به 7 واحد رسيد. اما درسال‌هاي بعد از آن، گسترش و توسعه آتش‌نشاني شتاب بيشتري گرفت. براي نمونه در سال 1353 سه پايگاه ديگر به تعداد‌ايستگاه‌ها افزوده شد و روز 25 اسفند ماه سال 1355، درحالي كه تعداد‌ايستگاه‌ها به 13 واحد رسيده بود، مركز جديد ستاد و فرماندهي آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني در محل وسيعي در خيابان آزادي (آيزنهاور سابق) افتتاح شد و با شروع به كار آن مركز،‌ايستگاه آتش‌نشاني ميدان حسن آباد كه تا آن تاريخ به عنوان‌ايستگاه مركزي آتش‌نشاني مورد اشاره قرار مي‌گرفت، به‌ايستگاه شماره 1 تغيير نام داد و در سال 1356 مجموعاً 16‌ايستگاه، ‌كه سه‌ايستگاه آن از امكانات نجات نيز برخوردار بود، در تهران فعاليت داشت.

آتش‌نشاني در مناطق ديگر

همزمان با تهران، شهر قزوين از آتش‌نشاني برخوردار شد و درپي ان اهواز در سال 1304، بندر انزلي در سال 1305، در رشت درسال 1310، ‌مشهد درسال 1312، زنجان درسال 1327، اصفهان درسال 1328 و… در رديف پيشگامان احداث و تأسيس‌ايستگاه‌هاي آتش‌نشاني قرارگرفتند و همدان در سال 1336 به گروه شهرهاي برخوردار از آتش‌نشاني پيوست و پس از آن، به موازات تأسيس شهرداري در شهرهاي مختلف،‌ايستگاه‌هاي متعدد ديگري، در ساير مناطق كشور احداث شد و به بهره برداري رسيد. با وجود‌اين، بسياري از شهرهاي كشور، از‌اين توسعه بركنار ماندند. همچنان كه درايلام آتش‌نشاني خيلي دير شروع به كار كرد و شروع به كار آن نيز داستان جالبي داشت. به‌اين معني كه بعد از شكل گيري و تأسيس شهرداري‌ايلام در سال 1342 دو نفر به عنوان نگهبان در جوار ساختمان شهرداري به كار گمارده شدند كه وظيفه آنان رسيدگي به امور اطفاء حريق بود و چنانچه جايي از شهر آتش مي‌گرفت، افرادي كه درمعرض خطر و خسارت قرار داشتند، ناچار بودند با مراجعه حضوري به ساختمان شهرداري، آن مأموران را درجريان حادثه قرار دهند. اما از زماني كه رسيدگي به امور آتش‌نشاني در سراسر كشور طرف توجه جدي واقع شد، يك دستگاه اتومبيل ذيل روسي و سپس يك دستگاه انترناش و چند سال بعد يك دستگاه لندرور انگليسي تحت عنوان خودرو پيشرو، براي امور آتش‌نشاني ان شهر خريداري شد. با‌اين حال، تا اولين سال بعداز پيروزي انقلاب اسلامي و زمان شروع جنگ تحميلي‌ايلام از نظر تجهيزات آتش‌نشاني در فقر مطلق قرار داشت تا بالاخره در آن سال چهار دستگاه خودرو بنز به تقويت آتش‌نشاني اختصاص يافت.

همچنين شهرستان آمل جزو شهرهايي است كه اگر چه از سال 1302 شهرداري درآن شروع به فعاليت كرد، اما تا سال 1349 شهرداري آن فاقد دايره آتش‌نشاني بود و درآن سال صاحب واحد آتش‌نشاني با 12 مأمور شد. اما تنها وسيله خاموش كننده حريقي كه دراختيارش قرارگرفت، يك دستگاه شورولت مدل 57 بود كه به هيچ وجه توانايي پاسخگويي به نيازهاي شهر رانداشت. ولي بعد‌ها يك دستگاه اتومبيل رومانيائي مدل 70 هم توسط اتحاديه شهرداري‌هاي كشور تهيه شد و دراختيار آتش‌نشاني آمل قرار گرفت.

سازمان آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني تهران بزرگ

در تاريخ ششم آبان ماه 1353، در يكصد و سومين جلسه انجمن شهر تهران اساسنامه سازمان آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني در چهار فصل، 28 ماده و 14 تبصره تصويب شد كه تا سال 1357 امور مختلف آتش‌نشاني بر مبناي اساسنامه مزبور انجام مي‌شد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، با انحلال سازمان دفاع غير نظامي، فلسفه وجودي آتش‌نشاني‌هاي كشور براساس بندهاي 14 و 20 ماده 55 قانون شهرداري تعريف و از همين رو سازمان‌هاي آتش‌نشاني زير مجموعه شهرداري قلمداد گرديد و شهرداري‌ها ملزم شدند، براي حفظ شهرها از خطر سيل، حريق و ديگر مخاطرات، تدابير مؤثري اتخاذ كنند و نظر به‌اين كه‌ايران كشوري حادثه خيز است و از 40 نوع حادثه طبيعي شناخته شده، حداقل 30 مورد آن درايران امكان وقوع دارد، توجه به بحث‌ايمني و تهيه و تدوين ضوابط و مقررات‌ايمني براي آن امري ضروري تشخيص داده شده و وظايف سازمان آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني به شرح زير تعيين گرديده است:‌

1-   ارتباط، ‌همكاري، هماهنگي و مشورت با مراكز علمي، نظامي، پزشكي و ساير سازمان‌ها و اشخاص مربوطه.

2-   تعيين صلاحيت فني و امكانات شركت‌هاي خصوصي و دولتي با عنوان‌هاي مختلف، اعم از طرح‌ايمني يا شارژ كننده و فروشنده و سازنده ماشين‌ها، قطعات، ادوات و تجهيزات مختلف مربوط به امور‌ايمني و نجات و آتش‌نشاني در سطح جامعه.

3-   اشاعه و به كارگيري رشته‌هاي ورزشي بين كاركنان سازمان، مخصوصاً نيروهاي عملياتي، به منظور تقويت و آمادگي جسماني و بالابردن روحيه افراد كه لازمه‌اين حرفه است.

پس از پيروزي انقلاب اسلامي در بهمن ماه 1357 تا پايان سال 1368 مجموعه آتش‌نشاني رشد سريعي داشت و مجموع‌ايستگاه‌ها به 26‌ايستگاه اطفاء‌حريق و 7‌ايستگاه امداد و نجات رسيد.

با گسترش فعاليت شهرداري تهران در سال‌هاي اخير و لزوم گسترش فضاهاي‌ايمن و تعميق و تعميم فرهنگ‌ايمني، ‌در سطح شهر تهران، برنامه‌هايي اصولي همچون آموزش شهروندان و‌ايجاد ساخت و سازهاي مناسب و مقاوم در برابر زلزله و مطابق با استانداردهاي جهاني در دستور كار قرار گرفت و‌اين رويه كماكان ادامه دارد. هنوز هم‌اين تعداد‌ايستگاه تكافوي نيازهاي كلانشهري چون تهران را نمي كند. بنابراين، گسترش شبكه‌ايستگاه‌ها و آموزش شهروندان، همچنان درحال پيگيري است. كما‌اين كه 10‌ايستگاه جديد آتش‌نشاني درحال ساخت بوده و تعداد شهرونداني كه براي مقابله با حريق و حوادث غير مترقبه ديگر آموزش ديده‌اند، ‌از 800 هزار نفر در سال 1379 به چندين ميليون نفر درسال جاري رسيده است.

طبق قانون، درشرايط عادي محدوده عمل آتش‌نشاني هر شهر و منطقه، همان شهر و در داخل محدوده همان منطقه است، ‌اما در شرايط اضطراري، با هماهنگي از طرف مقام ذيصلاح و نياز مراكز همجوار، فعاليت سازمان آتش‌نشاني و خدمات‌ايمني مرز و محدوده مشخصي ندارد و مأموران آن مؤظف هستند درهر كجا كه ضرورت اقتضا كند، به انجام وظيفه بپردازند.

تجهيز آتش‌نشاني به سيستم«GIS»

از مدتي پيش، ‌براي نخستين بار دركشور و حتي در سطح خاورميانه، سامانه امداد و نجات سازمان آتش‌نشاني شهرداري تهران موفق به كسب مجوز از شوراي تأمين استان به منظور استفاده از سيستم «GIS» اطلاعات مسكن شده است كه تاكنون به طور انحصاري در اختيار مركز مخابرات شهر تهران بود.

از آنجا كه سرعت در عمليات و اقدامات امداد و نجات و كوتاه كردن زمان رسيدن نيروهاي آتش‌نشان به محل حادثه، بزرگ ترين دغدغه سازمان آتش‌نشاني شهرداري تهران است، بهره مندي از فناوري‌ها و تكنولوژي روز دنيا تأثير زيادي بر بهبود عملكرد سيستم امداد و نجات، خصوصاً براي كلان شهري چون تهران دارد و به همين دليل شوراي تأمين استان به تجهيز سازمان آتش‌نشاني به سيستم «GIS» كه سال‌هاست در كلان شهرهاي توسعه يافته دنيا مورد استفاده ستادهاي فرماندهي نيروهاي امداد و نجات قرار مي‌گيرد، ‌موافقت كرده و درآينده نزديك‌اين سيستم در ستاد فرماندهي آتش‌نشاني تهران نصب خواهد شد.

عملكرد سيستم «GIS» چنين است كه به محض تماس حادثه ديده با تلفن 125، ‌نشاني محل تماس گيرنده، ‌بر روي نقشه GIS مشخص و همزمان زنگ خطر نزديك ترين‌ايستگاه آتش‌نشاني به محل حادثه، به صدا در مي‌آيد. صرفه جويي در استفاده از نيروي انساني، ‌سرعت عمل، ‌كاهش خسارات مالي و جاني، ‌كاهش احتمال خطاي ستاد فرماندهي و دقت بيشتر در يافتن نشاني و كروكي محل حادثه، ‌از ديگر مزاياي بهره مندي از‌اين سيستم است. به گفته رئيس سازمان آتش‌نشاني شهرداري تهران، از آنجا كه تا چند وقت ديگر مجموعاً 120‌ايستگاه آتش‌نشاني مجهز به ناوگان امداد و نجات خواهد شد، ‌زمان حضور نيروهاي آتش‌نشان در محل آتش‌سوزي‌ها به سه دقيقه، ‌كه مطابق با استانداردهاي جهاني است، كاهش مي‌يابد. ناگفته پيداست‌اين استاندارد با درنظرگرفتن وسعت تهران، انبوه جمعيت، تراكم ساختمان‌ها و ازدحام ترافيك در معابر شهري، ‌ركوردي بي نظير براي نيروهاي امدادي تهران در سطح جهان قلمداد خواهد شد.

روز ملي آتش‌نشاني

دركشور ما، كه بيش از 160 سال سابقه آتش‌نشاني دارد و‌اين امر حكايت گر توجه به‌ايمني، حداقل طي 5/1 قرن گذشته است، براي ارتقاء‌ايمني و افزايش مصونيت مردم و جامعه در برابر آسيب‌هاي ناشي از حوادث (اعم از طبيعي و غير طبيعي)‌ روز هفتم مهر ماه به عنوان روز آتش‌نشاني تعيين شده و به دليل آن كه درهيچ جامعه‌اي نمي توان به‌ايمني، به صورت صد در صد دست يافت، ‌كارشناسان معمولاً از اصلاحاتي نظير «ارتقاء‌‌ايمني» و «سطح پيشرفت‌ايمني» استفاده مي‌كنند و سطح پيشرفت‌ايمني را در رابطه تنگاتنگ با توسعه مي‌دانند و با هدف حداكثر كردن سطح پوشش‌ايمني، ‌هدف دستيابي به حداكثر توسعه را تعقيب مي‌كنند و با‌اين نگرش مي‌توان گفت هدف از نامگذاري روز هفتم مهر ماه به عنوان روز ملي‌ايمني و آتش‌نشاني، تلاش براي تبديل توجه به‌ايمني به يك فرهنگ در كشور است.